حوزه علمیه خوی

طبلایفایفتقبفتقغتنفتتفنف

تاریخچه حوزه های علمیه خوی

مطالعات سالیان متمادی در تاریخ فرهنگی و علمی  شهرستان خوی و گفت‌وگو با بسیاری  از علما، اندیشمندان و مورّخان خویی و مشاهدات چهل ساله طلبگی که مدتی از آن در شهرستان دارالمؤمنین خوی سپری شده است؛ و نیز چهار سال فعالیت در زمینه فهرست نویسی کتب و تراجم دانشمندان در کتابخانه مرحوم آیت الله العظمی مرعشی در حوزه علمیه قم ، كافی بود تا دیباچه‌ای از تاریخ‌ حوزه علمیه خوی را بگشایم و بایستگی تلاش‌های نوین برای باز آوری این میراث كهن را یادآور شوم :


1- بر اساس مستندات کتب تاریخی و تراجم ، خوی در قرن چهارم یک مرکز مهم علمی در منطقه بوده و دانشجویان عموم شهرهای همجوار و سایر مناطق داخل کشور و حتی برخی از کشورهای همسایه را به خود جلب می کرده است . در این اسناد نیز از حوزه علمیه‌ای بنام حوزة الفرج نام برده شده.


2- خوی به دلایل گوناگون در طول تاریخ خود بارها مورد تهاجم و تاخت و تاز کشورهای همسایه و دیگر متجاوزان قرار گرفته است ؛ مانند: لشکرکشی‌های متعدد ارمنستان ، حمله ویرانگر مغول ، حملات عثمانی‌ها، حمله روس‌ها و حمله آشوری‌ها و جی‌لوها.
از جمله زمینه‌ها و انگیزه‌های این حملات، تمدن علمی، فرهنگی و اقتصادی شهر و تشیع مردمان آن، موقعیت جغرافیایی و مرزی بودن منطقه بوده‌است. در بیشتر  این حملات مردم با هدایت و رهبری علمای شهر به مقاومت می پرداختند و با پیروزی‌هایی چشمگیر مواجه می‌شدند.
برای نمونه در سال 1297 سپاه هشت هزار نفری آندرانیک از سوی  قفقاز به خوی حمله کردند ، این ایام مصادف با ماه رمضان بوده لذا مجتهد وقت شهر بنام آیت الله شیخ فضل الله خویی معروف به حجت الاسلام ، فتوا به افطار روزه رمضان را صادر می کند تا مردم بتوانند به جنگ و دفاع از شهر بپردازند و یک شورای جنگی تشکیل می دهد که خودش نیزعضو همان شورا بوده و به صورت مستقیم جنگ را فرماندهی می کرده كه سرانجام  بر دشمن پیروز می‌شوند.

3- بیشترین رونق حوزه‌های علمیه خوی که تقریباً در آذربایجان منحصر به فرد بوده در قرن دهم و یازدهم و عصر حاکمیّت صفویه بر ایران بوده است .
در این عصر، خوی دارای چهار حوزه علمیّه دایر و پر رونق به ترتیب زیر بوده است :

حوزه علمیه نمازی
این حوزه در حدود سال 1200.ق توسط حاج محمد، داماد شیخ محمد نمازی، در سال1200 ق برای تدریس شیخ محمد نمازی در کنار منزلش احداث کردند که به نام مدرسه علوم دینی نمازی شهرت یافت بعدا حسین خان ماکویی در سال 1250 ق مسجدی جهت اقامه نماز شیخ در جنب مدرسه ایجاد نمود که هم اکنون به نام (مسجد شیخ) معروف است.

حوزه علمیه حاج آقا حسین امام جمعه
که در جنب بازار خوی به طرف خیابان تبریز ساخته شده بود و در کنار آن مسجد ملاحسن تأسیس گردید. که به دلیل اینکه این حوزه را <<حاج آقا حسین امام جمعه>> آن را احداث نمود به این نام شهرت یافت.
این مدرسه در زمان رژیم پهلوی به (مدرسه دولتی) تبدیل گردید.

حوزه علمیه شفیعیه
که توسط مرحوم حاج محمد شفیع اصفهانی به ضمیمه مسجد شفیعیه تأسیس گردید.
بر اساس نوشته مرحوم فاضلی ، مدیریت این حوزه به عهده مرحوم میراز حسین حسنی بود که از علمای نجف دیده خوی و جد اُمّی مرحوم سید جواد خامنه ای مقیم مشهد ( پدر بزرگوار مقام معظم رهبری مدظله ) بوده است.

حوزه علمیه خان
که توسط مرحوم حسینقلی خان دنبلی به ضمیمه مسجد بزرگ ( مسجد خان ) ساخته شده بود.

لازم است چند نکته را در باره حوزه های علمیه خوی به استحضار برسانیم
الف : نوع علمایی که این حوزه‌ها را مدیریت و یا تدریس می کردند:
از برجسته ترین علمای حوزه علمیه نجف و از شاگردان شیخ جعفر کاشف الغطاء ، سید مهدی بحر العلوم، شیخ یوسف بحرانی، شیخ محمد حسن صاحب جواهر ، شیخ هادی تهرانی و دیگر مراجع بزرگ و صاحب نام حوزه علمیه نجف بودند.

ب : غیر از حوزه های نامبرده  در تعدادی از مساجد قدیمی شهر در جنب ساختمان مسجد حجره‌هایی برای سکونت و مباحثه های علمی طلاّب ساخته شده بود. که ازآن جمله است : مسجد حاج بابا ، مسجدخان و مسجد سنگ (معروف به داش آغلیان)
متاسفانه تمامی حوزه‌های پیش‌گفته و حجرات جنب مساجد جز حوزه علمیه نمازی، در عصر قاجاریه و پهلوی از میان رفته و زمین‌های مربوطه غصب شدند.
اما ساختمان حوزه نمازی که در حال تخریب بود ابتدای پیروزی انقلاب با عنایت ویژه رهبر کبیر انقلاب حضرت آیت الله العظمی امام خمینی (ره) به شهرستان خوی و با کمک مالی آن بزرگوار تجدید بنا گردید. هم اکنون حدود 70 نفر طلبه از پایه 5 تا 9 در آن حوزه اشتغال به تحصیل دارند.

مدرسه علمیه امام خمینی(ره)
با توجه به استقبال گرم جوانان متعهد و انقلابی خویی و عدم کفاف حوزه نمازی، با مجاهادات امام جمعه دانشمند این شهر ،حجت الاسلام شکوری، حوزه ی جدیدی با نام امام خمینی (ره) تاسیس و از سال 1391 شروع به کار کرده و در حال حاضر دارای 150 طلبه از پایه های 1 تا 4 در این حوزه مشغول تحصیل می باشند. لازم به ذکر است که پس از تکمیل قسمت های دیگر این حوزه از کشورهای همجوار منطقه (آذربایجان، ارمنستان، جمهوری نخجوان، ترکیه و...) در این حوزه همانند سنوات گذشته مشغول تحصیل خواهند شد.

حوزه علمیه الزهرا(خواهران)
  حوزه علمیه خواهران نیز از  سال 1388 در شهرستان خوی دایر شده و در این مدرسه یکصد طلبه و استاد مشغول  تعلیم و تعلم هستند . مکان این حوزه در جنب مصلی شهر بوده و ساختمان آن پس از تكمیل گنجایش ظرفیت 300 طلبه را خواهد داشت.

آثار عملی حوزه‌ درشهرستان خوی:
وجود حوزه علمیه در ادوار مختلف تاریخی در شهرستان خوی دارای ثمرات و برکات بی شماری بوده و برخی از آن آثار هنوز نیز استمرار دارد . از جمله این که:
الف : مردم خوی به ایمان ، تعهد ، ایثارگری و سلحشوری در منطقه معروف هستند و از شهرستان خوی با عنوان دار المؤمنین یاد می شود . این همه، از برکات حوزه های علمیه بوده است.

ب : حوزه نمازی دارای یک گنجینه بزرگ و تاریخی کتب خطی 1100 جلدی است که بسیاری متعلق به علما و دانشمندان خود شهرستان خوی است و  در صورت انتشار، جایگاه این شهر و موقعیت علمی و فرهنگی آن شناخته خواهد شد .

ج : برخاستن صدها دانشمند در رشته‌های گوناگون علوم از حوزه های علمیه که غریبانه و گمنام خدمت کرده و از دنیا رفته‌اند و  در صورت معرفی آنان به ویژه کتاب‌هایی که در موضوعات علمی نوشته‌اند بخش مهمی از سوابق علمی خوی از این طریق روشن خواهد شد .

یادی از شخصیت‌های علمی حوزه علمیه خوی:
1- شیخ علی خوئی شاگرد شیخ انصاری صاحب تألیفات
2- شیخ مجید سیوانی مجتهد مسلّم
3- شیخ علی خاکمردانی صاحب تألیفات متعدد علمی
4- حاج میراز ابراهیم دنبلی خویی شهید مشروطه
5- حاج میرزا حسن زنوزی صاحب تألیفات
6- شیخ عبد النبی طسوجی صاحب تألیفات
7- علامه میرزا حبیب الله خوئی صاحب تألیفات
8- حاج شیخ قاسم مهاجر صاحب تألیفات

د : وجود مساجد و حسینیه های متعدد در خوی و حومه که از دیر باز دایر بوده و هست چنان‌که نظر جهان‌گردان و سیاست‌مداران را جلب کرده و نمازجمعه خوی در عصر صفویه سالیان متمادی دایر بوده است.


و : یکی از ویژگی‌های شهرستان خوی  وجود خاندان‌های علمی است که از گذشته  در این شهر خدمات فرهنگی ارائه داده‌اند و برخی هنوز ساكن این دیاراند.


هـ : شهرستان خوی پر از القاب و نام‌های سرشناسی چون طسوجی ، تهرانی ، اصفهانی ، گیلانی ، تبریزی ، شیرازی ، زنوزی ، مهاجری ، مرندی و مشهدی است كه  در اثر مهاجرت مردمان شهرهای مختلف به شهرستان خوی جهت فراگیری علم و ماندگاری آنان پدید آمده است .
اكنون بجاست با كمك عموم متدینان و خیران، کاروان علم و دانش در این شهر همچنان ادامه و استمرار داشته باشد. راهكار این تلاش نیز تقویت حوزه علمیه خوی از طریق کمک به تکمیل ساختمان جدید التأسیس آن است تا خوی همچنان جذب کننده دانش آموختگان ایرانی و کشورهای همسایه باشد. از دیگر سو  چاپ و نشر کتاب‌های علمی ارزشمند علما و دانشمندان خویی که هم اکنون در حوزه علمیه نمازی بلا استفاده مانده‌اند. كه این کار نیازمند راه اندازی یک لجنه علمی در خوی و حوزه علمیه قم می باشد تا کارهای پژوهشی آن را به عهده بگیرند. ان‌شاءالله.


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع :
1- تاریخ خوی / مهدی آغاسی
2- تاریخ خوی / محمد امین ریاحی
3- تاریخ 18 ساله آذربایجان / احمد کسروی
4- تذکرة الفضلاء / شیخ جابر فاضلی
5- دانشمندان آذربایجان / محمد علی تربیت
6- ذخائر الاسفار / مولی علی خیابانی
7- ریاض الجنة / میرزا محمد حسن زنوزی
8- سیمای خوی / شیخ علی صدرائی
9- شهداء الفضیلة / شیخ عبد الحسین امینی
10- کشف الظنون / حاجی خلیفه
10- مرآة الشرق / شیخ محمد امین امامی خوئی
11- مرآة البلدان / اعتماد السلطنة
12- نگاهی به آذربایجان غربی / ایرج افشار
13- هدیة العارفین / اسماعیل پاشا بغدادی


نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد